25 april 2018

Fietser krijgt te weinig ruimte om mobiliteits-problematiek op te lossen

Door Martin de Vries

‘Meer mensen op de fiets’. Dat is de slogan van Rijksoverheid met betrekking tot het fietsbeleid. In februari riepen ook Milieudefensie en de Gezondheidsraad lokale politici op om meer te investeren in fietsen voor een betere luchtkwaliteit om gemeentes gezonder en leefbaarder te maken. Maar de huidige infrastructuur is slecht ingericht op de hedendaagse fietsers en het toenemende fietsverkeer wat zorgt voor onveilige situaties op de fietspaden. Uit recent onderzoek van ANWB onder ruim 22.000 leden blijkt dat 27 procent van de achterban zich in de huidige verkeerssituatie al onveilig voelt op de fiets. Vooral in de grote steden. Amsterdam spant de kroon: 44 procent geeft aan zich in de hoofdstad onveilig te voelen op de fiets.

Fietsinfrastructuur is niet toegerust op toenemende fietsdichtheid

De huidige infrastructuur in Nederland biedt te weinig ruimte voor de snelle ontwikkelingen rondom de fiets. Er wordt steeds meer gefietst in Nederland. Sinds 2005 is het aantal fietskilometers met bijna 11 procent toegenomen. Vooral in stedelijke gebieden is het fietsgebruik gegroeid en zet deze groei nog verder door. Steeds meer auto-forenzen stappen over op de fiets als een structureel alternatief voor de auto. Met de snelle opkomst van de e-bike en de speed-pedelec komen afstanden tot 35 kilometer binnen praktisch fietsbereik. Een positieve ontwikkeling, want fietsen is gezond, goed voor het milieu en de dagelijkse files op de autoweg verminderen als mensen hun auto inwisselen voor de fiets. De huidige fietsinfrastructuur is echter niet toegerust op de toegenomen fietsdichtheid en de snelheidsverschillen tussen fietsers. Uit een enquête van CROW-Fietsberaad in samenwerking met het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat naar druktebeleving op het fietspad, blijkt dat 60% van alle fietsers drukte op fietspaden heeft ervaren. 1 op de 10 heeft hier problemen mee.

Onveilige situaties door snelheidsverschillen

Net als bij gemotoriseerde weggebruikers, maken fietsers met verschillende snelheden gebruik van het fietspad. Daarnaast zien we steeds meer speciale fietsen, de bekende Babboe kar of de koeriersbakken. Anders dan bij automobilisten, gaat het bij fietsen om een fysieke inspanning, ook op de e-bike of de speed-pedelec. Fietsers laten zich lastiger dwingen om harder of langzamer te gaan rijden om de veiligheid of doorstroming te waarborgen. De grote snelheidsverschillen in combinatie met de beperkte ruimte op het fietspad zorgen voor onveilige situaties en irritatie onder fietsers. Een extra inhaal- of spitsstrook voor e-bikes en snelle fietsforenzen kan hier uitkomst bieden. Om de verkeersveiligheid en het fietscomfort te waarborgen zijn echter meer maatregelen nodig. Zeker met de hoofddoelstelling van Tour de Force – een brede coalitie van overheden, marktpartijen, maatschappelijke organisaties, kennisinstituten en samenwerkingsverbanden die verantwoordelijk en betrokken zijn bij het fietsbeleid in Nederland – om in de periode 2017-2027 een groei van 20 procent fietskilometers te realiseren. En dat terwijl uit het ANWB-onderzoek (2018) blijkt dat veel fietsers zich nu al onveilig voelen op de fiets.

Smart Mobility biedt mogelijkheden

Slimme technologie biedt uitkomst voor de toegenomen druk op fietspaden die leiden tot onveilige situaties en verkeersopstoppingen. Als fietsers beter zichtbaar worden voor verkeersregelingsinstallaties, kunnen zij bijvoorbeeld bij slecht weer of in geval van grote groepen voorrang krijgen op kruispunten. Dit bevordert niet alleen het plezier en comfort voor fietsers, maar ook de veiligheid. In september lanceerden de gemeente Tilburg en Dynniq in opdracht van de provincie Noord-Brabant voor het eerst in Nederland een app waarmee fietsers zoveel mogelijk sneller en langer groen licht krijgen: CrossCycle. De app detecteert fietsers op de fietsroute en meldt hun nabijheid aan de verkeersregelinstallatie op het kruispunt, zodat fietsers sneller, zonder oponthoud en comfortabel door kunnen rijden, waardoor er minder fietsfiles ontstaan. Zo hoef je niet meer te stoppen om op de knop te drukken. Als het systeem bovendien een groep fietsers detecteert, krijgt deze zelfs meer prioriteit op het overige verkeer. De smartphone blijft ondertussen gewoon veilig in de jas of tas. De proef is onderdeel van het living lab op de snelfietsroute Tilburg-Waalwijk. Tilburg is zo enthousiast over de werking van deze dienst, dat zij uitbreiding op grotere delen van het fietsnetwerk overweegt. Ook zorgt Dynniq ervoor dat andere fietsapp, zoals de B-Riders app, gebruik kunnen maken van de connectivity met de verkeerslichten.

Ook andere steden (hebben plannen om te) experimenteren met de inzet van technologie om fietsstromen beter te reguleren, vooral steden die zuchten onder het intense fietsverkeer zoals Groningen en Amsterdam. Om het landelijk toenemende fietsverkeer en de ambitieuze doelstelling van Tour de Force in goede banen te leiden, is de urgentie om regulering van het fietsverkeer, met daarin een rol voor slimme technologie, hoog op de politieke agenda’s en gemeentelijke beleidsplannen op te nemen groter dan ooit. Alleen dan kan het doemscenario dat projectmanager Otto van Boggelen eerder schetste in De Telegraaf – dat de fiets door drukte en wangedrag van haar gebruikers aan zijn eigen succes ten onder gaat – voorkomen worden.